Ontrouw is verdomd pijnlijk, dat staat als een paal boven water. Het vernietigt relaties en breekt harten in duizend stukjes. Maar als je even stopt met oordelen en gaat kijken naar wat psychologen de afgelopen decennia hebben ontdekt, ontstaat er een beeld dat veel ingewikkelder is dan “sommige mensen zijn gewoon klootzakken.” Relatiepsycholoog Shirley Glass besteedde haar hele carrière aan het bestuderen van ontrouw en kwam tot een schokkende conclusie: zelfs mensen in relaties die van buitenaf perfect lijken, kunnen de fout ingaan. Haar onderzoek toonde aan dat het niet altijd gaat om hoe slecht je relatie is, maar vaak om hoe iemand worstelt met zichzelf. En dat opent een hele andere discussie.
Emotionele verwaarlozing: het stille gif in relaties
Dit klinkt misschien als een smoes, maar blijf even bij me. Het Kinsey Institute deed in 2018 onderzoek en ontdekte iets opvallends: emotionele onvervuldheid voorspelt ontrouw beter dan slechte seks. Vooral bij vrouwen. Dat betekent dat je maandenlang kan thuiskomen met verhalen, frustraties en dromen, terwijl je partner “hmm” mompelt zonder van zijn telefoon op te kijken, en dat dat een groter risico vormt dan een saaie slaapkamer.
Psycholoog John Gottman, die veertig jaar lang koppels bestudeerde, heeft hier een term voor: “turning away” in plaats van “turning toward” je partner. Elke keer dat je partner niet reageert op je emotionele aanbod, een klein verzoek om aandacht of verbinding, stapelt het zich op. Na maanden of jaren van deze micro-afwijzingen ontstaat er een emotionele leegte. En dan komt er iemand anders die wél echt lijkt te luisteren, die vragen stelt, die geïnteresseerd is.
Het is geen excuus voor vreemdgaan. Maar het is wel een patroon dat keer op keer terugkomt in onderzoek naar ontrouw. Die emotionele zwarte gaten creëren kwetsbaarheid voor externe aandacht op een manier die veel krachtigere is dan fysieke aantrekkingskracht alleen.
De validatieverslaving: waarom onzekerheid tot overspel leidt
Hier wordt het echt interessant. Sommige mensen gaan niet vreemd omdat hun partner tekortschiet, maar omdat zij zelf een gat in hun zelfbeeld hebben dat ze proberen te vullen met andermans aandacht. Het Journal of Sex Research publiceerde in 2019 een studie waaruit bleek dat mensen met lage zelfwaardering en grote behoefte aan externe validatie veel vaker de fout ingaan.
Deze mensen gebruiken flirts, complimenten en seksuele aandacht als een soort drug. Elke blik, elke suggestieve opmerking wordt een shot bevestiging: “Ik ben nog steeds aantrekkelijk. Ik ben nog steeds de moeite waard.” Het probleem? Net als elke drug werkt de validatie maar tijdelijk. Het gat blijft lekken, dus ze blijven zoeken naar meer.
Psychotherapeut Esther Perel beschrijft dit fenomeen briljant in haar werk over erotische intelligentie. Volgens haar is ontrouw voor sommige mensen geen ontsnapping aan hun partner, maar aan de persoon die ze zelf geworden zijn. Het is een poging om het gevoel van jeugd, vrijheid en mogelijkheden terug te vinden. Dat klinkt romantisch, maar het is eigenlijk vrij tragisch: je gaat vreemd omdat je niet van jezelf houdt.
Het communicatieprobleem dat niemand wil toegeven
Als er één rode draad door bijna alle gevallen van ontrouw loopt, dan is het dit: verschrikkelijke communicatie. En nee, dat betekent niet dat jullie niet genoeg praten. Je kan urenlang kletsen over Netflix, de buren en wat er te eten is, en nog steeds fundamenteel slecht communiceren over wat er echt toe doet.
Een meta-analyse in het Journal of Family Psychology uit 2020 toonde aan dat stellen die hun echte behoeften niet uitspreken, een significant hoger risico lopen op ontrouw. We hebben het dan over seksuele verlangens, emotionele verwachtingen, angsten en frustraties. De diepe dingen die we allemaal denken maar meestal niet durven te zeggen.
Het probleem is dat veel mensen geloven in de romantische mythe: “Als mijn partner echt van me houdt, zou hij of zij dit moeten weten zonder dat ik het zeg.” Bullshit. Je partner is geen telepaat. Als je niet communiceert dat je je eenzaam voelt, dat je meer intimiteit wilt, of dat bepaalde dingen niet werken, hoe kan je partner dan reageren?
Deze communicatiekloof creëert een vacuüm. En in dat vacuüm kan iemand anders binnenwandelen die wél lijkt te begrijpen wat je nodig hebt, vaak simpelweg omdat je met die persoon wél openlijk praat over wat je mist in je relatie.
Opportuniteit: de ongemakkelijke waarheid
Laten we ook eerlijk zijn over een minder romantische maar belangrijke factor: soms gebeurt ontrouw gewoon omdat de gelegenheid er is. Onderzoek in Archives of Sexual Behavior uit 2017 toonde aan dat contextuele factoren enorm veel uitmaken. Alcohol, afstand van je partner, een sociale omgeving waar iedereen vreemdgaat alsof het normaal is, dit zijn allemaal significante risicofactoren.
Denk aan de zakenreis met te veel drank. De conferentie waar een aantrekkelijke collega interesse toont. De oude vlam die via sociale media weer opduikt. Sociale psychologen noemen dit “situationele druk” en mensen zijn veel vatbaarder hiervoor dan ze zelf denken. Iemand die zichzelf nooit als potentiële vreemdganger zou zien, kan in de verkeerde omstandigheden toch die grens overschrijden.
Ontrouw wordt zelden ’s ochtends gepland. Het ontwikkelt zich vaak in een specifieke context waarin verschillende factoren samenkomen. Dat ontslaat niemand van verantwoordelijkheid, maar het laat wel zien dat het menselijk gedrag complexer is dan simpele keuzes tussen goed en kwaad.
Mannen, vrouwen en de nuance die verloren gaat
De klassieke veronderstelling luidt: mannen gaan vreemd voor seks, vrouwen voor emotionele verbinding. Evolutiepsycholoog David Buss heeft inderdaad verschillen gevonden in hoe mannen en vrouwen op ontrouw reageren. Maar de realiteit is genuanceerder dan deze clichés.
Studies tonen aan dat mannen gemiddeld inderdaad iets vaker geneigd zijn tot opportunistische seksuele ontrouw. Vrouwen ontwikkelen vaker eerst een emotionele band voordat het fysiek wordt. Maar dit zijn statistische gemiddelden, geen absolute waarheden. Er zijn genoeg mannen die vreemdgaan vanuit emotionele leegte en vrouwen die een eenmalige seksuele escapade hebben zonder diepere gevoelens.
Wat consistent blijkt: zowel mannen als vrouwen gaan vaker vreemd wanneer ze zich niet gewaardeerd voelen. Het verschil zit meer in hoe dat zich uit. Mannen zoeken vaker bevestiging van hun mannelijkheid en aantrekkingskracht. Vrouwen zoeken vaker bevestiging van hun waarde als persoon en gesprekspartner.
Wat gebeurt er daarna? De verrassende statistieken
Hier wordt het pas echt interessant. Niet alle ontrouw betekent automatisch game over. Een reviewstudie uit 2021 toonde aan dat dertig tot zestig procent van koppels bij elkaar blijft na ontdekt overspel. Dat percentage hangt af van verschillende factoren, maar het laat zien dat het niet altijd het einde hoeft te zijn.
De koppels die het overleven, zijn vaak degenen die ontrouw niet zien als een geïsoleerd moreel falen van één persoon, maar als een symptoom van diepere problemen in de relatie. Ze gebruiken de crisis als een wake-up call. Relatietherapie, radicaal eerlijke communicatie en de bereidheid om samen aan de slag te gaan, zijn cruciale factoren.
Maar wees niet naïef: overleven betekent niet automatisch floreren. Psycholoog Kristina Coop Gordon deed onderzoek naar herstel na ontrouw en ontdekte dat het proces gemiddeld twee tot vijf jaar duurt. En zelfs dan blijven er vaak littekens. Sommige relaties blijven bestaan in een soort emotionele bevroren toestand waar het vertrouwen nooit echt terugkeert.
Wat kunnen we hier verdorie van leren?
Als dit artikel één ding duidelijk maakt, dan is het dat ontrouw zelden een simpel verhaal is van goed versus kwaad. Dat maakt het niet oké. Het doet nog steeds verschrikkelijk veel pijn. En het kan absoluut niet worden gerechtvaardigd. Maar het begrijpen van de onderliggende mechanismen kan ons helpen op verschillende manieren.
- Herken patronen voordat ze problematisch worden: Als je merkt dat je partner steeds vaker “wegdraait” in plaats van “toedraait”, is dat een signaal. Als je jezelf betrapt op het zoeken naar validatie bij anderen omdat je het thuis niet krijgt, is dat een waarschuwing.
- Leer eerlijker te communiceren: Niet die oppervlakkige gesprekken over logistiek en boodschappen, maar de diepe dingen. Je angsten, je verlangens, je frustraties. Het is eng en kwetsbaar, maar het is ook de enige manier om een echte verbinding te behouden.
- Wees bewuster van contextuele risicofactoren: Als je weet dat alcohol, afstand en bepaalde sociale omgevingen het risico verhogen, kan je daar proactief mee omgaan. Dat betekent niet dat je je partner moet opsluiten, maar wel dat je bewuster kan zijn van kwetsbare momenten.
De meeste mensen die vreemdgaan, worden niet wakker met de gedachte: “Vandaag ga ik mijn relatie verwoesten.” Het is bijna altijd een geleidelijk proces van kleine verwaarlozing, opgebouwde frustraties, onuitgesproken behoeften en situationele omstandigheden die samenkomen. Door dit te begrijpen, kunnen we misschien voorkomen dat we of onze partners in die situatie belanden.
Want uiteindelijk gaat het niet alleen om het begrijpen van waarom mensen vreemdgaan. Het gaat om het begrijpen van hoe we relaties kunnen bouwen waarin iedereen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelt. Relaties waarin communicatie geen mijnenveld is maar een veilige plek. Waarin we onze kwetsbaarheden kunnen delen voordat ze exploderen.
Ontrouw blijft een van de meest vernietigende ervaringen in relaties. Maar door het te begrijpen in plaats van alleen te veroordelen, krijgen we misschien de tools om sterkere, authentiekere en veerkrachtigere verbindingen aan te gaan. En dat is waar het uiteindelijk allemaal om draait: echte menselijke verbinding die de test van tijd, uitdagingen en kwetsbaarheid kan doorstaan.
Inhoudsopgave